تیپ‌شناسی نوین

خودشناسی و توسعه فردی
جرأت‌مندی یعنی چه؟ چطور جرأت‌مند باشیم؟

جرأت‌مندی یعنی چه؟

درباره مهارت جرأت‌مندی

جرأت‌مندی یا قاطعیت یکی از مهارت‌های مهم ارتباطی و اجتماعی است که البته قبلاً هم در تیپ‌شناسی نوین به طور مختصر به آن پرداخته بودیم:

الگوی رفتاری جرأت‌مند

تکنیک‌های جرأت‌مندی

از آنجا که پس از نیازسنجی‌های انجام شده از مخاطبان تیپ‌شناسی نوین و مطالعه دیدگاه‌ها و نظرات شما در صفحه اینستاگرام و سایت متوجه شدیم تعدادی از مخاطبان ما به دنبال پرورش این مهارت هستند، لازم دیدیم با دقت و توجه بیشتری به راهکارهای تقویت جرأت‌مندی بپردازیم تا به نوعی پاسخگوی این نیاز مخاطبان عزیز تیپ‌شناسی نوین باشیم.

جرأت‌مندی یعنی اینکه بتوانید خواسته‌ها، نیازها و حق و حقوق خودتان یا دیگران را بدون عصبانیت و پرخاشگری بیان کنید و از طرفی زیر بار خواسته‌ها و انتظارات ناحق دیگران هم نروید (رفتار منفعل).

افراد جرأت‌مند به راحتی و بدون اینکه دیگران را از خودشان برنجانند یا آن‌ها را ناراحت کنند می‌توانند خواسته‌ها و نیازهای خودشان را مطالبه کنند، ضمن اینکه خودشان هم در این فرایند ناراحت یا عصبانی نمی‌شوند.

البته ممکن است هر کدام از ما در مقاطع زمانی مختلف و در مواجهه با موقعیت‌های مختلف رفتار پرخاشگر یا منفعل داشته باشیم. اما نکته اینجاست که استفاده از این روش‌ها اغلب نشان دهندهٔ اعتماد به نفس پایین است و علاوه بر این روش‌هایی ناکارآمد در ارتباطات روزمره محسوب می‌شوند. افراد جرأت‌مند در حل تعارض بین خودشان و دیگران هم بهتر عمل می‌کنند.

در این مقاله سعی داریم در خصوص نمودهای رفتاری افراد جرأت‌مند صحبت کنیم و ویژگی‌های این سبکِ رفتاری را به خاطر بسپاریم. ضمناً در این خصوص هم صحبت خواهیم کرد که رفتار جرأت‌مندانه چه مزایایی برای ما می‌تواند داشته باشد.

تعریف جرأت‌مندی

ابتدا بیایید نگاهی بیندازیم به تعریف لغتنامه آکسفورد:

جرأت‌مندی: به رسمیت شناختن حق‌و‌حقوقِ خود یا دیگری به شیوه‌ای پرجرئت، مصرانه و بدون تنش

به عبارت دیگر جرأت‌مندی یعنی مطالبه کردن حقوق فردی خودتان (ابراز عقیده، نظر و احساسات فردی به شیوه‌ای صریح، مستقیم و البته با روش درست و مناسب)

البته در خصوص بحث جرأت‌مندی همیشه این نکته را هم مد نظر قرار دهید که تعریف جرأت‌مندی زمانی کامل می‌شود که گزاره زیر را هم رعایت کنیم:

[box type=”tip”]لازمه جرأت‌مندی این است که حق‌و‌حقوق دیگران شامل افکار، عقاید و دیدگاه‌های آن‌ها را هم به رسمیت بشناسیم و به آن احترام بگذاریم.

در واقع فرد جرأت‌مند همزمان نیازهای خودش و نیازهای طرف مقابل را می‌بیند و هر دو را محترم می‌شمارد.

فرقی ندارد در محل کار باشید یا در منزل و در میان دوستان، در هر نوع ارتباطی مهارت جرأت‌مندی به شما کمک می‌کند حرف دلتان را راحت‌تر، صحیح‌تر و با شکل و شمایلی مناسب‌تر به دیگران اعلام کنید و از حق و حقوق خودتان به سادگی چشم‌پوشی نکنید.

وقتی مهارت جرأت‌مندی را بلد باشید بهتر می‌توانید صادقانه در مورد احساس خودتان صحبت کنید و آزادانه آن‌چه فکر می‌کنید درست است و به نفع شماست را به زبان بیاورید، بدون اینکه دچار تشویش و اضطراب شوید.

منفعل، تهاجمی، جرأت‌مند

رفتار جرأت‌مندانه تعادلی معقول بین انفعال و تهاجم است.

سبک رفتاری جرأت‌مند

برای پرورش مهارت جرأت‌مندی لازم است خواسته‌ها، نیازهای، تمایلات، آرزوها، توقعات باورها و حق‌و‌حقوق خودتان را بشناسید و آن‌ها را با صراحت به زبان بیاورید و به دیگران اعلام کنید.

رفتار جرأت‌مندانه به هر دو طرفِ رابطه کمک می‌کند آزادانه و در چارچوب صحیح در مورد خواسته‌هایشان صحبت کنند و این باعث می‌شود فضای ارتباطی دو طرف روشن و شفاف باشد.

رفتار جرأت‌مندانه شامل پارامترهای زیر است، به عبارتی اگر می‌خواهی رفتار جرأت‌مند داشته باشی باید:

  • به دیدگاه دیگران گوش کنی و حتی اگر با نظر آن‌ها مخالفی، پاسخ خودت را مدیریت کنی و به شکلی صحیح به آن‌ها بازخورد دهی
  • هم مسئولیت‌ خودت را قبول کنی و هم جایی که لازم است به دیگران مسئولیت بدهی
  • گاه و بیگاه از دیگران به خاطر رفتارها و کارهای خوبشان تشکر کنی
  • بتوانی به اشتباه خودت اعتراف کنی، سهم خودت را بپذیری و به خاطر اشتباهت از دیگران عذرخواهی کنی
  • کنترل و تسلط بالایی روی خودت داشته باشی
  • حقوق خودت و دیگران را به یک اندازه ارزشمند و قابل احترام بدانی
  • نظرات، دیدگاه‌ها، خواسته‌ها و تمایلات خودت را به راحتی بیان کنی و اجازه دهی دیگران هم به همین ترتیب در بیان دیدگاه و نظر خودشان راحت باشند

 

اینکه بخواهیم رفتار جرأت‌مندانه داشته باشیم ممکن است برای خیلی از ما سخت و حتی غیرممکن باشد. دلایل مختلفی هم برای این موضوع وجود دارد، به همین دلیل برخی از ما اغلب ترجیح می‌دهیم سبک رفتاری منفعل و یا تهاجمی را انتخاب کنیم.

رفتار منفعلانه چیست؟

منفعل بودن یعنی پذیرش بی‌قید‌و‌شرط خواسته‌ها، انتظارات و دیدگاه‌ها و نظرات دیگران. این مسئله باعث می‌شود حقوق فرد منفعل نادیده گرفته شود و رفته‌رفته عزت نفس او مورد تهدید قرار می‌گیرد.

گاهی اوقات بعضی از آدم‌ها ترجیح می‌دهند به واسطه نیاز شدیدی که به جلب رضایت و خوشنودی دیگران دارند، رفتار منفعل داشته باشند. این‌ها معمولاً می‌خواهند دوست‌داشتنی باشند و کسی را از خودشان نرنجانند.

عیب این روش این است که این افراد به حقوق و نیازهای به حق خودشان به اندازه کافی اولویت و اهمیت نمی‌دهند و اساساً باور ندارند که نیازها و احتیاجات آن‌ها درست به اندازه نیازهای دیگران مهم و ارزشمند است. دقت کنید که هر چقدر نیاز دیگران مهم است و باید به آن بها داده شود نیاز شما هم حائز اهمیت است و باید برای برآورده شدن آن اولویت قائل شوید.

وقتی رفتار منفعلانه را انتخاب می‌کنیم یعنی قید اظهار نظر، بیان دیدگاه‌ها و ابراز آنچه می‌دانیم درست است و حق ماست را می‌زنیم. در این صورت حتی ممکن است مجبور شوید کارها و وظایفی را انجام دهید که دوست ندارید اما برای راضی نگه داشتن بقیه انجامشان می‌دهید. به مرور زمان اختیار فرد منفعل در دست دیگران قرار می‌گیرد و بقیه برای او تصمیم می‌گیرند. در نتیجه زندگی‌اش جهت و سمت و سویی مشخص نخواهد داشت و همیشه در جهت رضایت و خوشایند دیگران است.

[box type=”tip”]یک مثال کلاسیک از پاسخ منفعلانه زمانی است که کسی از ما درخواست می‌کند کاری را انجام دهیم، ما هم علی‌رغم اینکه دوست نداریم آن کار را انجام دهیم به او پاسخ مثبت می‌دهیم.

مثلاً کارمند بخش فروش به مسئول دفتر شرکت می‌گوید: «ممکنه از جلسه امروز مدیرعامل یه صورت جلسه تهیه کنی تا من که امروز نمی‌تونم تو جلسه باشم فردا مطالعه‌اش کنم؟» در این شرایط منشی مسئولیت‌های زیاد دیگری هم در برنامه‌اش دارد مثل: تایپ کردن قراردادهای جدید شرکت، تماس گرفتن و تعیین وقت با مشتریان جدید، ارسال فکس و نامه به مشتریان قبلی و … اما با این حال به صورت منفعلانه پاسخ می‌دهد: «باشه، حتماً. وقتی کارهام تموم شد صورت جلسه رو می‌نویسم.» در حالی که می‌شد در این موقعیت اینطور پاسخ داد: «نه، من امروز مسئولیت‌های دیگری هم دارم و فرصت نوشتن صورت جلسه را ندارم.»

این منشی واقعاً زمان کافی برای نوشتن صورت جلسه را ندارد و اگر بخواهد این کار را انجام دهد حتماً مجبور است تعدادی از وظایفِ خودش را قربانی کند و آن‌ها را انجام ندهد. اما با این حال پاسخی که می‌دهد اصلاً این موضوع را منتقل نمی‌کند. اما پاسخ دوم پاسخی جرأت‌مندانه است. منشی به حجم کارهایی که دارد نگاه می‌کند و به این فکر می‌کند که احتمالاً نوشتن صورت جلسه باعث می‌شود به برخی از کارهای اصلی خودش نرسد، به همین دلیل پاسخ منفی می‌دهد.

[box type=”tip”]مهارت جرأت‌مندی هم در محل کار و هم در زندگی شخصی و در ارتباط با دوستان و نزدیکان به یک اندازه مهم است.

در صورتی که منفعل بودن تبدیل به عادت همیشگی شما شود و اغلب رفتاری منفعل از خودتان نشان دهید، دیر یا زود با حجم زیادی از مسئولیت‌ها و وظایفی مواجه خواهید شد که احتمالاً وظیفه شما نیست و به انجام آن‌ها علاقه‌ای ندارید. در این صورت رفته‌رفته بار مسئولیت‌ها روی دوش شما سنگینی خواهد کرد و ممکن است از نظر جسمی و روحی ضربه بخورید.

رفتارهای منفعلانه اگر بیش از اندازه شود روی تصویر ما در ذهن دیگران تأثیر می‌گذارد و به نوعی می‌تواند به برند شخصی ما و تصور دیگران از ما آسیب بزند. خودتان هم به مرور زمان احساس می‌کنید که شأن شما پایین آمده و این احساس به شما دست می‌دهد که از دیگران کم‌اهمیت‌تر هستید.

دلیل اصلی رفتار منفعلانه اعتماد به نفس و عزت نفس پایین است، اما در صورتِ ادامه پیدا کردنِ رفتار منفعلانه، خود این رفتار می‌تواند به کم‌تر شد عزت نفس فرد منجر شود و او را گرفتار احساس بی‌ارزشی کند.

رفتار تهاجمی چیست؟

داشتن رفتار تهاجمی یعنی با دیگران به شکلی رفتار کنیم که حق و حقوق آن‌ها و همینطور عزت نفس و احساس ارزشمندی‌شان را نادیده بگیریم.

داشتن رفتار تهاجمی یا پرخاشگر باعث می‌شود دیدگاه‌ها و احساسات سایر افراد را در نظر نگیریم و به حساب نیاوریم. افرادی که رفتار تهاجمی دارند از دیگران تشکر و قدردانی نمی‌کنند و آن‌ها را به خاطر کارهای خوبی که انجام داده‌اند تحسین نمی‌کنند. معمولاً رفتار یا واکنش‌های تهاجمی باعث می‌شود سایرین احساس بدی در مورد خودشان داشته باشند.

نکته مهم دیگر این است که رفتار تهاجمی باعث می‌شود طرف مقابل در پاسخ، یکی از دو رفتار منفعل یا تهاجمی را از خودش نشان دهد و شانس بروز رفتار جرأت‌مندانه از جانب طرف مقابل را کاهش می‌دهد.

مهارت ارتباطی خوب یعنی بتوانیم بین سبک‌های مختلف رفتاری تفاوت قائل شویم و تشخیص دهیم که هر کدام از این سبک‌ها و رفتارها باعث می‌شود چه پاسخی را از طرف مقابل دریافت کنیم. خیلی اوقات با رفتار منفعل یا تهاجمی نمی‌توانیم به نقطه‌ای سازنده و مشترک در رابطه برسیم و به این ترتیب اوضاع رابطه خراب می‌شود، ما هم به آنچه واقعاً می‌خواستیم دریافت کنیم نمی‌رسیم.

ممکن است احساس کنید که نوع رفتار و پاسخ شما (منفعل، تهاجمی، جرأت‌مند) در موقعیت‌های مختلف و در ارتباط با آدم‌های مختلف، متفاوت است. ممکن است من بتوانم در ارتباط با برخی از دوستانم رفتار جرأت‌مندانه از خودم نشان دهم اما مثلاً در مقابل رئیسم اغلب منفعل باشم. ارتباط یک امر دو طرفه است در نتیجه پاسخ‌ها و رفتارهای شما بسته به اینکه با چه کسی تعامل دارید می‌تواند متفاوت باشد.

در قسمت‌های بعدی این بحث را ادامه خواهیم داد.


امتیاز شما به این مقاله: [kkstarratings]


مشارکت شما:

چقدر احساس می‌کنید که نیاز به پرورش مهارت جرأت‌مندی در خودتان دارید؟ اگر بخواهید به جرأت‌مند بودن خودتان از ۱ تا ۵ نمره بدهید چه نمره‌ای به خودتان می‌دهید؟ کدام تکنیک جرأت‌مندی را برای پرورش این مهارت پیشنهاد می‌کنید؟

[ آرسام هورداد ]

من آرسام هورداد هستم و خودم را متعهد می‌دانم به آموزش مدل‌های حرفه‌ای و جهانی خودشناسی و توسعه فردی به مردم کشورم

مقالات مرتبط

ارسال نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۳ دیدگاه

  • محمد ح گفت:

    امتیاز خودم ۳٫۵ بسیار مقاله ی جالبی بود راه حل من اینه که از لبخند استفاده کنید مخصوصا در مواجهه با افراد جدید
    در مواجه شدن با افراد بسیار پرخاشگر هم جدی باشید و مصرانه بدون عصبانیت حرف خود را تکرار کنید معمولا جواب میده
    با تشکر از اقای هورداد بخاطر عمق مسائل

  • فیاض گفت:

    رفتار تهاجمی یعنی نیاز من مهمتر از نیاز تو هست
    رفتار منفعلانه یعنی نیاز تو مهمتر از نیاز منه
    رفتار جرأت مند یعنی نیاز من مهمه نیاز تو هم مهمه.
    ❤️

  • رویا گفت:

    با تشکر از مقاله خوبتون. ولی به نظر من زمان هایی هم هست ک رفتار های‌جرات مندانه دربرابر اشخاصی ک رفتار پرخاشگرانه دارند جواب نمیده . مثلا من رئیسی داشتم ک حق و حقوقت رو جز با رفتار های پرخاشگرانه مثل خودش نمیداد .‌رفتارهای جرات مندانه رو هیچ وقت جدی نمیگرفت و تا پرخاشگرانه عمل نمیکردی عمق مطلب و جدیت تورودر گرفتن حقت درک نمیگرد. اینجور مواقع و برخورد با این جور افراد واقعا اذیت کنندست.